Mata yang Sihat?
Walaupun banyak aspek penglihatan masih menjadi misteri, terdapat beberapa keperluan penting yang perlu dipenuhi untuk memastikan penglihatan yang normal. Cahaya yang memasuki mata akan berinteraksi dengan sel saraf khas di retina – dikenali sebagai rod dan kon (fotoreseptor) – bagi menghasilkan isyarat saraf. Isyarat ini kemudiannya akan dihantar ke bahagian otak yang memproses penglihatan.
Ketegangan mata
Memandangkan mata kita digunakan hampir sepanjang waktu kita berjaga, adalah normal jika ia berasa letih. Selain daripada penggunaan berlebihan, ketegangan mata juga boleh disebabkan oleh beberapa faktor seperti kelemahan otot siliari atau otot mata, pencahayaan yang tidak sesuai, serta tekanan dan kebimbangan secara keseluruhan. Namun begitu, menumpukan pandangan pada jarak dekat untuk tempoh yang lama merupakan punca utama ketegangan mata.
Penuaan
Apabila golongan warga emas ditanya tentang perkara yang paling mereka takuti, salah satu jawapan yang sering disebut ialah kehilangan penglihatan. Individu berusia cenderung mengalami kadar yang tinggi bagi masalah seperti katarak dan degenerasi makula. Namun, berita baiknya ialah penyakit mata degeneratif tidak semestinya berlaku dengan peningkatan usia. Kajian saintifik menunjukkan bahawa risiko tersebut boleh dikurangkan melalui perubahan gaya hidup dan pemakanan.
Kajian terkini juga mendapati bahawa kebanyakan penyakit mata sebenarnya boleh dicegah. Pencegahan memerlukan kesedaran, pengetahuan asas dan perancangan yang baik. Dua penyakit mata utama yang boleh menjejaskan sesiapa sahaja ialah katarak dan degenerasi makula.
Katarak
Kanta mata berfungsi untuk memfokuskan sinaran cahaya ke retina dan sepatutnya bersifat jernih. Apabila kanta menjadi keruh, bahagian yang keruh itu dikenali sebagai katarak. Katarak merupakan punca utama masalah penglihatan dan kebutaan di seluruh dunia, menjejaskan sehingga 40% individu berusia lebih 75 tahun.
Punca utama katarak biasanya ialah pendedahan berlebihan kepada cahaya yang kuat (seperti cahaya matahari), namun beberapa faktor lain juga boleh menyumbang — termasuk tabiat merokok, faktor keturunan, kecederaan, penyakit diabetes, serta penggunaan ubat-ubatan tertentu. Katarak selalunya berkembang secara perlahan, bermula dengan penglihatan kabur, tompokan dalam penglihatan, dan rasa seolah-olah terdapat lapisan nipis yang menutupi mata.
Degenerasi Makula
Bayangkan retina seperti filem dalam kamera (bukan digital). Di dalam retina, sel rod dan kon (sel fotoreseptor) menukar imej yang diterima kepada impuls elektrik, yang kemudian dihantar ke otak melalui saraf optik. Begitulah cara mata atau lebih tepatnya, otak memproses penglihatan.
Bahagian retina yang paling sensitif ialah makula. Di sinilah berjuta-juta sel kon tersusun rapat untuk menghasilkan imej beresolusi tinggi, yang membolehkan kita melihat dengan jelas di bahagian tengah pandangan penting untuk aktiviti seperti membaca, menulis, memandu, dan mengenali wajah.
Apabila usia meningkat, makula boleh merosot fungsinya. Oleh kerana hanya makula yang terjejas, penglihatan tengah akan hilang (walaupun kebutaan sepenuhnya tidak berlaku). Degenerasi makula tidak menyebabkan rasa sakit, namun ia menjejaskan kira-kira satu pertiga individu berusia lebih 75 tahun dan merupakan punca utama kecacatan penglihatan dalam kalangan mereka berumur 65 tahun ke atas. Faktor usia merupakan risiko paling besar bagi keadaan ini. Penurunan Lutein dan Zeaxanthin Seiring Usia
Faktor Pemakanan
Kajian menunjukkan bahawa nutrien tertentu memainkan peranan penting dalam mengekalkan penglihatan yang baik.
Banyak gangguan mata juga dikaitkan dengan kehadiran radikal bebas yang terbentuk akibat pendedahan berlebihan kepada cahaya matahari. Secara ringkasnya, radikal bebas ialah molekul yang sangat reaktif dan boleh merosakkan tisu mata, sekali gus meningkatkan risiko berlakunya katarak dan degenerasi makula.
Lutein
Lutein ialah sejenis nutrien karotenoid yang terdapat dalam sayur-sayuran berdaun hijau gelap seperti bayam, serta dalam makanan lain seperti jagung dan kuning telur. Daripada kira-kira 600 jenis karotenoid semula jadi, hanya sekitar 20 dapat dikesan dalam darah manusia. Menariknya, hanya dua jenis karotenoid – lutein dan zeaxanthin – yang secara semula jadi terdapat di dalam mata. Kedua-duanya wujud di seluruh bahagian mata, namun kepekatannya di kawasan makula pada retina adalah hampir 1,000 kali lebih tinggi berbanding tisu lain dalam badan.
Lutein dan zeaxanthin memberikan makula warna kuning keemasan yang khas dan sering disebut sebagai “pigmen makula”. Lutein yang terdapat di kawasan makula membantu melindungi mata daripada cahaya yang berbahaya, khususnya cahaya biru, iaitu cahaya yang paling merosakkan dalam spektrum cahaya tampak. Lutein menyerap cahaya biru ini dan berperanan penting dalam melindungi kanta, retina dan bahagian makula mata.
Sebagai antioksidan larut lemak yang kuat, lutein melindungi kanta, retina dan makula daripada kerosakan akibat radikal bebas. Tubuh manusia tidak dapat menghasilkan lutein sendiri, dan apabila usia meningkat, paras lutein di dalam mata akan berkurangan menjadikan mata lebih mudah terdedah kepada masalah penglihatan berkaitan usia. Nasib baik, pengambilan suplemen lutein boleh membantu meningkatkan kepekatannya dalam kanta, retina dan makula.
Pelbagai kajian klinikal menunjukkan bahawa lutein bukan sahaja diserap dan disimpan di kawasan makula, tetapi juga di dalam kanta mata. Kajian turut mencadangkan bahawa lutein membantu mengurangkan risiko degenerasi makula berkaitan usia (AMD) dan mungkin juga memainkan peranan dalam mengurangkan risiko pembentukan katarak.
Bilberi
Bilberi mengandungi antioksidan yang kuat yang membantu melindungi dan meningkatkan mikro-peredaran darah, iaitu aliran darah melalui kapilari. Pigmen antioksidan ini, dikenali sebagai anthocyanosides atau anthocyanins, melindungi sel dalam sistem peredaran darah, mengekalkan keanjalan sel, dan memastikan aliran darah lebih lancar. Ini membantu membekalkan nutrien dan oksigen kepada organ yang kaya dengan kapilari seperti retina.
Kajian juga mendapati bahawa bilberi memberi kesan kepada enzim yang bertanggungjawab dalam penghasilan tenaga di mata, yang amat penting untuk mengekalkan penglihatan yang baik dalam keadaan cahaya rendah, termasuk penglihatan malam.
Suplemen
Terdapat pelbagai jenis suplemen yang direka untuk kesihatan mata. Penting untuk memastikan produk tersebut mengandungi lutein dengan dos sekurang-kurangnya 10mg setiap hari bagi menyokong kesihatan mata yang optimum.
Secara amnya, apabila membeli produk herba, sebaiknya memilih produk yang mengandungi ekstrak herba yang distandardkan kerana ia dapat menjamin konsistensi produk tersebut.